ستون فقرات، بهعنوان ستون اصلی بدن، مسئول حفظ تعادل، پشتیبانی از وزن بدن و حرکت روان است. هرگونه تغییر در راستای طبیعی مهرهها، که به آن انحراف ستون فقرات میگویند، میتواند بر سلامت و عملکرد بدن تاثیر بگذارد. این انحراف ممکن است در کودکی، نوجوانی یا بزرگسالی ایجاد شود و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر باشد. شناسایی به موقع علائم، شناخت گروههای در معرض خطر و پیگیری درمان مناسب، نقش حیاتی در کنترل پیشرفت انحراف دارد. مطالعه این مقاله به شما کمک میکند تا انواع انحراف، علل، علائم، روشهای پیشگیری و درمان را بهطور کامل بشناسید و از تشخیص به موقع و اقدامات تخصصی، مانند مراجعه به پزشک متخصص ستون فقرات، بهرهمند شوید.

انحراف ستون فقرات چیست و چگونه ایجاد میشود؟
انحراف ستون فقرات اصطلاحی است که به هرگونه تغییر غیرطبیعی در راستا، ساختار یا تقارن ستون مهره ها در صفحه های مختلف بدن گفته میشود. در حالت طبیعی، ستون فقرات از نمای پشت باید کاملا مستقیم باشد و تمام مهره ها یک خط عمودی پیوسته را تشکیل دهند. هرگونه انحراف از این راستای مستقیم، چه به شکل خمیدگی به سمت راست یا چپ، چه به صورت چرخش مهره ها، و چه با تغییرات همزمان در چند صفحه آناتومیک، در گروه انحرافات ستون فقرات قرار میگیرد.
این اختلال بیشتر از یک تغییر ظاهری یا پوسچر نامناسب است. انحراف ستون فقرات یک وضعیت ساختاری یا عملکردی با پیامدهای بالقوه عضلانی، اسکلتی و حتی تنفسی و قلبی محسوب میشود. نوع ساختاری معمولا ناشی از تغییر شکل مهره ها، اختلال تکامل استخوانی یا بیماری های عصبی عضلانی است؛ در حالی که نوع عملکردی نتیجه عوامل بیرونی مانند اسپاسم عضلانی یا اختلاف طول پا است و خود مهره ها در آن تغییری ندارند.

انواع انحراف ستون فقرات کدام اند و هر کدام چه ویژگی هایی دارند؟
انحراف ستون فقرات مجموعه ای از اختلالات ساختاری و عملکردی است که موجب تغییر راستای طبیعی مهره ها در صفحات مختلف بدن میشود. این انحراف ها از نظر علت، شدت، الگوی انحنا و پیامدهای بالینی تفاوت های قابل توجهی دارند و طبقه بندی دقیق آنها برای انتخاب روش درمان و پیش بینی روند بیماری اهمیت اساسی دارد. در ادامه با انواع انحراف ستون فقرات آشنا میشوید:
اسکولیوز
اسکولیوز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته میشود و زمانی رخ میدهد که مهره ها از مسیر مستقیم خارج شده و به سمت راست یا چپ منحرف میشوند. این انحراف ممکن است خفیف باشد یا به شکل قوس های واضح C و S دیده شود. اسکولیوز بیشتر در دوره رشد ظاهر میشود و علت آن در بسیاری از موارد مشخص نیست. تغییر شکل شانه ها یا تفاوت سطح کتف ها از علائم رایج آن است. تشخیص زودهنگام اهمیت دارد، زیرا در برخی افراد انحراف با رشد پیشرفت میکند.
برای مشاهده نظرات بیماران، به پروفایل دکتر احمدرضا میربلوک در مطب چی مراجعه نمایید.
کیفوز
کیفوز به افزایش بیش از حد انحنای مهره های پشتی گفته میشود و ظاهر فرد را خمیده نشان میدهد. این وضعیت میتواند در اثر عادات نادرست نشستن، ضعف عضلات پشتی، مشکلات رشد مهره ها یا شکستگی ایجاد شود. کیفوز در درجات خفیف معمولا فقط باعث تغییرات ظاهری میشود، اما در موارد شدید ممکن است محدودیت حرکتی یا درد ایجاد کند. مدیریت علت زمینه ای و اصلاح وضعیت بدن نقش مهمی در کنترل آن دارد.
لوردوز
لوردوز افزایش غیرطبیعی قوس کمر یا گردن است و نسبت به حالت طبیعی، گودی بیشتری ایجاد میکند. این حالت اغلب در نتیجه ضعف عضلات مرکزی، چرخش لگن، کوتاهی عضلات یا الگوهای حرکتی نادرست ایجاد میشود. لوردوز میتواند ظاهر قامت را تغییر دهد و در برخی افراد باعث درد کمری یا فشار عضلانی شود. اصلاح الگوهای حرکتی و تقویت عضلات از اصول اصلی کنترل این وضعیت به شمار میرود.

علل انحراف ستون فقرات
علل انحراف ستون فقرات متنوع هستند و از نقصهای مادرزادی گرفته تا اختلالات عضلانی و عصبی، عوامل محیطی و فرسایش ناشی از سن را شامل میشوند. شناخت دقیق این علل نه تنها در تشخیص صحیح اهمیت دارد، بلکه مسیر درمان و پیشگیری از پیشرفت انحراف را نیز مشخص میکند. در ادامه، هر یک از عوامل شایع ایجادکننده انحراف ستون فقرات به تفکیک توضیح داده شده است تا دیدگاهی جامع و علمی ارائه شود.
علل مادرزادی انحراف ستون فقرات
انحراف ستون فقرات در برخی افراد از بدو تولد ناشی از نقایص ساختاری مهرهها است. این نقایص میتواند شامل تشکیل ناقص یک مهره، چسبیدگی چند مهره به یکدیگر یا عدم تفکیک صحیح قطعات استخوانی باشد. این نوع انحراف اغلب پیشرونده است و در دوران کودکی با رشد ستون فقرات بیشتر قابل مشاهده میشود. تشخیص دقیق با تصویربرداری پزشکی و بررسی ساختار مهرهها امکانپذیر است و مسیر درمان بسته به شدت و نوع نقایص متفاوت خواهد بود.
علل ایدیوپاتیک در نوجوانان
شایعترین نوع اسکولیوز در دوران رشد، نوع ایدیوپاتیک است که علت مشخصی برای آن یافت نشده است. این نوع بیشتر در سنین ۱۰ تا ۱۵ سالگی ظاهر میشود و با رشد سریع استخوانها میتواند پیشرفت کند. عمدتا انحراف به شکل قوسهای C یا S دیده میشود و عدم تقارن شانهها، برجستگی یک سمت قفسه سینه و تفاوت ارتفاع کتف از علائم رایج آن هستند. پیگیری منظم و ارزیابی رشد مهرهها برای جلوگیری از افزایش زاویه انحراف اهمیت زیادی دارد.
اگر پس از مطالعه اطلاعات این مقاله، تمایل دارید وضعیت خود را بهصورت دقیقتر با دکتر احمدرضا میربلوک در میان بگذارید و تزریق خود را انجام دهید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر میربلوک در سریعترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.
علل عصبی عضلانی
برخی بیماریها و اختلالات عصبی عضلانی باعث ضعف عضلات نگهدارنده ستون فقرات میشوند و در نتیجه امکان ایجاد انحراف بیشتر میشود. فلج مغزی، دیستروفی عضلانی، آسیب نخاعی یا نوروپاتیهای شدید از شایعترین عوامل این نوع هستند. در این موارد، اسکولیوز معمولا شدیدتر و پیچیدهتر است و نیاز به ارزیابی دقیق و درمان تخصصی دارد، زیرا ضعف عضلات مرکزی توانایی ستون فقرات را در حفظ راستای طبیعی کاهش میدهد.
علل دژنراتیو در بزرگسالان
با افزایش سن، فرسایش دیسکها، آرتروز مفاصل بین مهرهای و کاهش توان عضلات مرکزی میتواند باعث ایجاد انحراف ستون فقرات شود. این نوع انحراف عمدتا در ناحیه کمری شایع است و به آن اسکولیوز دژنراتیو گفته میشود. علائم ممکن است شامل دردهای کمری، محدودیت حرکتی و تغییرات ظاهری در قامت باشد. بررسی دقیق تصویر برداری و اصلاح عوامل بیومکانیکی نقش مهمی در مدیریت این نوع انحراف دارد.

شما میتوانید برای دریافت نوبت و مشاوره آنلاین بر روی دکمه زیر کلیک کنید.
علل عملکردی و محیطی
برخی انحرافات ستون فقرات به صورت موقتی یا برگشتپذیر رخ میدهند و علت آنها تغییرات عملکردی و محیطی است. اسپاسم عضلات، تفاوت طول پاها، وضعیت نامناسب نشستن و ایستادن طولانی مدت میتواند باعث ایجاد انحراف شود. برخلاف انواع ساختاری، این نوع انحراف اغلب با اصلاح علت زمینهای و تمرینات اصلاحی بهبود مییابد و شناسایی آن در مراحل اولیه باعث جلوگیری از ایجاد تغییرات پایدار در ستون فقرات میشود.

علائم انحراف ستون فقرات چیست؟
علائم انحراف ستون فقرات تنها به شکل ظاهری محدود نمیشوند و شامل تغییرات در عملکرد ستون فقرات، عضلات و حتی نحوه حرکت بدن نیز هستند. شناسایی این علائم در مراحل اولیه اهمیت بالایی دارد، زیرا میتواند به تشخیص دقیق و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند. در ادامه، با مهمترین نشانههایی که نشان دهنده انحراف ستون فقرات هستند، آشنا میشوید:
- عدم تقارن شانهها، کتفها یا لگن
- برجستگی یک سمت قفسه سینه یا پشت
- خمیدگی جانبی ستون فقرات قابل مشاهده از پشت
- اختلاف ارتفاع شانهها یا لگن هنگام ایستادن
- چرخش یا پیچش مهرهها که باعث تغییر فرم پشت میشود.
- درد موضعی یا گرفتگی عضلات پشت و گردن
- خستگی سریع هنگام ایستادن یا راه رفتن طولانی
- کاهش انعطاف یا محدودیت حرکتی در ستون فقرات
- تغییرات راه رفتن یا نحوه ایستادن برای جبران انحراف
- کج شدن سر نسبت به خط میانی بدن
- در موارد شدید، تغییرات شکل قفسه سینه یا کاهش فضای قفسه تنفسی
- احساس فشار یا سنگینی در پشت یا ناحیه کمری

چه کسانی بیشتر در معرض انحراف ستون فقرات قرار دارند؟
انحراف ستون فقرات میتواند در هر سنی رخ دهد، اما برخی گروهها نسبت به سایرین بیشتر در معرض خطر هستند. شناخت این گروهها کمک میکند تا تشخیص به موقع انجام شود و اقدامات پیشگیرانه یا درمانی مناسب اعمال گردد. عوامل ژنتیکی، ساختاری، عصبی عضلانی و حتی سبک زندگی میتوانند ریسک ابتلا به انحراف را افزایش دهند. در جدول زیر، گروههای پرخطر و ویژگیهای هر یک به صورت کامل و دستهبندی شده ارائه شده است تا مطالعه و مقایسه آن برای شما آسان باشد.
| گروه در معرض خطر | توضیح کامل | نکات کلیدی |
|---|---|---|
| نوجوانان در سن رشد | رشد سریع استخوانها و افزایش قد میتواند باعث تشدید اسکولیوز ایدیوپاتیک شود. | سن ۱۰ تا ۱۵ سال، نیاز به پیگیری منظم |
| کودکان با نقایص مادرزادی یا ژنتیکی | نقایص مهرهها یا اختلالات ژنتیکی میتواند از بدو تولد باعث انحراف ستون فقرات شود. | انحراف معمولا پیشرونده، نیاز به ارزیابی تخصصی |
| افراد با بیماریهای عصبی عضلانی | فلج مغزی، دیستروفی عضلانی و آسیب نخاعی باعث ضعف عضلات نگهدارنده ستون فقرات میشوند. | احتمال انحراف شدید و پیچیده، نیاز به درمان تخصصی |
| بزرگسالان با تغییرات دژنراتیو | فرسایش دیسکها، آرتروز مفاصل بین مهرهای و ضعف عضلات مرکزی باعث انحراف میشود. | بیشتر در ناحیه کمری، همراه با درد و محدودیت حرکتی |
| افراد با عوامل محیطی و سبک زندگی | وضعیت نادرست نشستن و ایستادن، اختلاف طول پا و ضعف عضلات مرکزی میتواند باعث انحراف عملکردی شود. | عمدتا برگشتپذیر، قابل کنترل با اصلاح سبک زندگی |
در صورتی که قصد مراجعه به مطب دکتر میربلوک را دارید میتوانید به آدرس زیر مراجعه کنید.
اسکولیوز در چه سنینی رایجتر است؟
اسکولیوز میتواند در هر سنی ایجاد شود، اما بیشترین شیوع آن در دوران رشد سریع بدن مشاهده میشود. نوجوانان، به ویژه دختران ۱۰ تا ۱۵ ساله، بیشترین گروه در معرض اسکولیوز ایدیوپاتیک هستند. رشد سریع استخوانها و تغییرات هورمونی در این دوره، مهرهها و عضلات نگهدارنده ستون فقرات را تحت فشار قرار میدهد و احتمال تشدید انحراف افزایش مییابد.
نوع مادرزادی اسکولیوز از بدو تولد قابل مشاهده است و عمدتا در سالهای اولیه زندگی شناسایی میشود. در بزرگسالان، اسکولیوز دژنراتیو بیشتر دیده میشود که ناشی از فرسایش دیسکها و آرتروز مفاصل بین مهرهای است و معمولا پس از ۴۰ سالگی بروز میکند.
به طور کلی، شناسایی زودهنگام اسکولیوز در سنین رشد اهمیت زیادی دارد، زیرا امکان کنترل پیشرفت انحراف و جلوگیری از پیچیدگیهای بعدی وجود دارد.

چگونه میتوان از انحراف ستون فقرات پیشگیری کرد؟
پیشگیری از انحراف ستون فقرات به معنای حفظ راستای طبیعی مهرهها و تقویت عضلات نگهدارنده ستون فقرات است. با رعایت نکات سادهای مانند وضعیت صحیح بدن، فعالیت بدنی منظم و تمرینات تقویتی میتوان ریسک ابتلا به انحراف را کاهش داد. همچنین پیگیری رشد کودکان و اصلاح مشکلات بیومکانیکی از جمله عوامل موثر در جلوگیری از ایجاد انحراف ستون فقرات هستند. در ادامه، با مهم ترین راهکارهای پیشگیری انحراف ستون فقرات آشنا میشوید:

- حفظ وضعیت صحیح بدن: نشستن و ایستادن درست، استفاده از صندلی و میز استاندارد، قرار دادن مانیتور یا صفحه نمایش در ارتفاع مناسب و پرهیز از خم شدن طولانی مدت.
- فعالیت بدنی منظم: ورزشهایی که عضلات مرکزی، پشت و شکم را تقویت میکنند، ستون فقرات را پایدار نگه میدارند.
- تمرینات تقویتی و کششی: انجام تمرینات هدفمند برای انعطافپذیری و تقویت عضلات نگهدارنده مهرهها.
- پیگیری رشد کودکان و نوجوانان: انجام معاینات دورهای در سنین رشد برای شناسایی زودهنگام هر گونه انحراف.
- اصلاح مشکلات بیومکانیکی: استفاده از کفیهای طبی یا اصلاح اختلاف طول پا برای جلوگیری از انحراف عملکردی ستون فقرات.
- پرهيز از حمل بار سنگین نادرست: توزیع وزن کیف یا بار به طور متوازن و استفاده از تجهیزات مناسب برای کاهش فشار روی ستون فقرات.

چگونه دکتر خوب برای انحراف ستون فقرات پیدا کنیم؟
انتخاب بهترین متخصص ارتوپد برای تشخیص و درمان انحراف ستون فقرات اهمیت زیادی دارد. پزشک باید تخصص ارتوپدی یا جراحی ستون فقرات داشته باشد و تجربه کافی در درمان اسکولیوز، کیفوز و لوردوز را دارا باشد. تخصص فوقتخصصی یا فلوشیپ ستون فقرات باعث میشود پزشک با روشهای نوین تشخیص و درمان آشنا باشد و تصمیمات دقیقتری برای هر بیمار بگیرد.
دکتر احمدرضا میربلوک یکی از متخصصان برجسته در تهران است. او دارای تخصص ارتوپدی و فلوشیپ جراحی ستون فقرات است و تجربه زیادی در درمان انواع انحرافات ستون فقرات دارد. ایشالان ا استفاده از تکنیکهای مدرن، شامل روشهای کم تهاجمی و برنامههای توانبخشی تخصصی، روند درمان را بهینه میکند و امکان کنترل پیشرفت انحراف را فراهم میآورد.
مراجعه به پزشک متخصص علاوه بر تشخیص دقیق، به شما کمک میکند که بهترین روش درمانی چه غیرجراحی و چه جراحی انتخاب شود و از پیشرفت انحراف ستون فقرات جلوگیری گردد. ارزیابی تخصصی، بررسی تصویربرداری و ارائه برنامه درمانی شخصی، نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد و دکتر میربلوک در این زمینه شناخته شده و مورد اعتماد است.

تشخیص انحراف ستون فقرات
تشخیص انحراف ستون فقرات بر اساس معاینه بالینی، بررسی علائم ظاهری و تصویربرداری پزشکی انجام میشود. در معاینه بالینی، پزشک به بررسی راستای ستون فقرات، تقارن شانهها و کتفها، ارتفاع لگن و فرم پشت میپردازد. تستهای ساده مانند آزمایش خم شدن به جلو نیز برای شناسایی قوسهای غیرطبیعی کاربرد دارد.
تصویربرداری پزشکی، از جمله رادیوگرافی (X-ray)، امآرآی (MRI) و سیتیاسکن (CT)، نقش کلیدی در تشخیص دقیق انحراف و تعیین میزان زاویه قوسها دارد. این روشها به پزشک امکان میدهند که شدت اسکولیوز، کیفوز یا لوردوز را اندازهگیری کرده و برنامه درمانی مناسب را تعیین کند.
تشخیص دقیق ستون فقرات نه تنها به شناسایی نوع انحراف کمک میکند، بلکه پیگیری پیشرفت انحراف و تصمیمگیری درباره درمانهای غیرجراحی یا جراحی را امکانپذیر میسازد. مراجعه به یک پزشک متخصص، مانند دکتر احمدرضا میربلوک، اطمینان میدهد که تشخیص و ارزیابی بر اساس استانداردهای روز انجام شود.

روشهای درمان انحراف ستون فقرات
روشهای درمان انحراف ستون فقرات متنوع هستند و انتخاب آنها به شدت و نوع انحراف بستگی دارد. برخی روشها غیرتهاجمی و تمرکزشان بر اصلاح وضعیت و تقویت عضلات است، در حالی که برخی روشهای جراحی برای اصلاح قوسهای شدید یا پیشرفته کاربرد دارند. در ادامه، با مهمترین گزینه های درمانی آشنا میشوید:
برای درمان انحراف ستون فقرات میتوانید به دکتر احمدرضا میربلوک مراجعه کنید. مطب ایشان در آدرس تهران، خیابان شریعتی، بالاتر از میرداماد، نرسیده به مترو شریعتی، کوچه فلسفی، پلاک ۵، ساختمان پرشین، طبقه ۲ واقع میباشد.
درمان غیرجراحی
روشهای غیرجراحی تمرکز بر اصلاح وضعیت ستون فقرات، تقویت عضلات و کنترل درد دارند. این روشها برای انحرافات خفیف تا متوسط و بیمارانی که در حال رشد هستند، کاربردی و ایمن هستند.
- فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی: تمرینات تقویتی و کششی برای عضلات مرکزی و پشت، باعث بهبود پایداری ستون فقرات و کاهش فشار روی مهرهها میشود.
- بریسها و کمربندهای طبی: برای نوجوانان در حال رشد با اسکولیوز خفیف تا متوسط، استفاده از بریس میتواند از پیشرفت انحراف جلوگیری کند.
- دارودرمانی و کنترل درد: در صورت وجود درد موضعی، داروهای ضدالتهاب یا شلکننده عضلات میتواند علائم را کاهش دهد.

درمان جراحی
در موارد شدید یا پیشرفته که روشهای غیرجراحی کافی نیستند، جراحی برای اصلاح راستای ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت انحراف ضروری است. جراحی همچنین برای کاهش فشار روی مهرهها و بهبود عملکرد ستون فقرات انجام میشود.
- جراحی اصلاحی ستون فقرات: در انحرافات شدید یا پیشرفته که با روشهای غیرجراحی کنترل نمیشوند، جراحی برای اصلاح راستای ستون فقرات و جلوگیری از پیشرفت ضروری است.
- روشهای کمتهاجمی: تکنیکهای مدرن امکان کاهش آسیب بافتهای اطراف مهره و تسریع بهبود بیمار را فراهم میکنند.
انتخاب روش درمانی مناسب نیازمند تشخیص دقیق و بررسی کامل وضعیت بیمار است. مراجعه به پزشک متخصص، مانند دکتر احمدرضا میربلوک، تضمین میکند که درمان بر اساس استانداردهای روز انجام شود و نتایج درمانی بهینه باشد.

درمان انحراف ستون فقرات با ورزش ممکن است؟
تمرینات ورزشی و فیزیوتراپی نقش مهمی در کنترل و کاهش پیشرفت انحراف ستون فقرات دارند، به ویژه در انحرافات خفیف تا متوسط یا در مراحل اولیه. ورزشهای هدفمند باعث تقویت عضلات مرکزی بدن، پشت و شکم میشوند و ستون فقرات را پایدارتر میکنند.
تمرینات اصلاحی شامل موارد زیر است:
- کشش و انعطافپذیری عضلات پشت و تنه
- تقویت عضلات مرکزی و نگهدارنده ستون فقرات
- تمرینات تعادلی و حرکات کنترل شده برای بهبود راستای بدن
ورزش به تنهایی نمیتواند جایگزین درمانهای تخصصی در موارد شدید یا پیشرفته شود، اما میتواند پیشرفت انحراف را کند کند و از ایجاد درد یا فشار اضافی روی مهرهها جلوگیری کند. پیگیری منظم و انجام تمرینات زیر نظر متخصص فیزیوتراپی یا پزشک، مانند دکتر احمدرضا میربلوک، نتیجه بهتری را تضمین میکند.

عوارض انحراف ستون فقرات
انحراف ستون فقرات، اگر شناسایی و درمان نشود، میتواند عوارض متعددی ایجاد کند. از جمله این عوارض میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- درد مزمن در پشت، گردن یا ناحیه کمری
- کاهش انعطافپذیری و محدودیت حرکت
- تغییرات شکل ظاهری بدن و عدم تقارن شانهها یا لگن
- فشار اضافی روی مهرهها و دیسکها که میتواند باعث ساییدگی و آرتروز شود
- در موارد شدید، مشکلات تنفسی یا اختلال در عملکرد قلب و ریهها
با این حال، مراجعه به یک پزشک متخصص و با تجربه، مانند دکتر احمدرضا میربلوک، میتواند از بروز این عوارض جلوگیری کند یا شدت آنها را کاهش دهد. ارزیابی دقیق، تشخیص به موقع و ارائه برنامه درمانی مناسب باعث میشود بیماران از پیشرفت انحراف جلوگیری کنند و کیفیت حرکت و سلامت ستون فقرات حفظ شود.
نتیجه گیری
انحراف ستون فقرات یکی از اختلالات اسکلتی قابل پیشگیری و کنترل است که با شناخت علائم اولیه و مراجعه بهموقع، بهراحتی میتوان از پیشرفت آن جلوگیری کرد. آگاهی از عوامل خطر، علل ایجادکننده و نشانههای هشداردهنده، مهمترین قدم برای مدیریت صحیح این مشکل است. بسیاری از موارد با روشهای غیرجراحی مانند فیزیوتراپی و تمرینات تخصصی قابل درمان هستند و تنها درصد محدودی نیاز به جراحی دارند. تشخیص دقیق توسط پزشک متخصص، نقش کلیدی در انتخاب بهترین روش درمانی دارد. اگر به دنبال بررسی تخصصی وضعیت ستون فقرات خود هستید، مراجعه به دکتر احمدرضا میربلوک میتواند انتخاب مطمئن و علمی برای شروع درمان باشد. این آگاهی و پیگیری منظم، اساس حفظ سلامت ستون فقرات در بلندمدت است.
