تشخیص و درمان پای پرانتزی در کودکان و بزرگسالان

پای پرانتزی یکی از تغییرات رایج در شکل پاها می‌باشد که بسیاری از والدین و افراد هنگام مشاهده آن کنجکاو می‌شوند. این وضعیت می‌تواند در سنین مختلف ظاهر شود و دلایل متعددی داشته باشد، از تفاوت‌های طبیعی رشد گرفته تا عوامل ژنتیکی و تغذیه‌ای. شناخت دقیق انواع پای پرانتزی، علائم و روش‌های تشخیص آن به شما کمک می‌کند تا تصویر واضح‌ تری از وضعیت پاها داشته باشید و درک بهتری از نحوه مدیریت آن پیدا کنید. با مطالعه ادامه این مقاله، با انواع پای پرانتزی، درجات، علائم، علل و روش‌های پیشگیری و درمان به شکل جامع آشنا خواهید شد، به طوری که تمام نکات کلیدی در یک نگاه برایتان روشن خواهد شد.

پای پرانتزی چیست و چه شکلی دارد؟

پای پرانتزی حالتی از انحراف زانوها به سمت بیرون است که در آن هنگام ایستادن با پاهای چسبیده از ناحیه قوزک، فاصله‌ای غیرطبیعی بین زانوها مشاهده می‌شود. این فرم پاها شباهت زیادی به علامت پرانتز دارد؛ به همین دلیل این اصطلاح برای آن به‌کار می‌رود. در حالت عادی، زانوها و قوزک‌ها هنگام ایستادن باید در یک خط مستقیم قرار بگیرند، اما در پای پرانتزی این تعادل از بین می‌رود. ممکن است فرد در ظاهر راه‌ رفتن خاص، خستگی زود هنگام یا حتی درد خفیف در ناحیه زانو را تجربه کند.

پای پرانتزی چه انواعی دارد؟

پای پرانتزی (Genu Varum) یک تغییر شکل در اندام تحتانی است که در آن زانوها از هم فاصله می‌گیرند و مچ پاها به هم نزدیک می‌شوند. این وضعیت می‌تواند در سنین مختلف و به دلایل گوناگون ایجاد شود. برای درک بهتر روش‌های درمان، ابتدا باید با انواع پای پرانتزی آشنا شویم.

پای پرانتزی فیزیولوژیک (طبیعی)

شایع‌ ترین نوع پای پرانتزی در کودکان، حالت فیزیولوژیک یا طبیعی است. در این وضعیت، کودک با پاهای پرانتزی متولد می‌شود که دلیل آن موقعیت قرارگیری جنین در رحم و تکامل‌نیافتن کامل استخوان‌هاست. خوشبختانه این نوع پای پرانتزی معمولا موقتی بوده و تا سن دو تا سه سالگی به‌تدریج اصلاح می‌شود. بنابراین در اغلب موارد جای نگرانی وجود ندارد و فقط کافی است روند رشد کودک تحت نظر پزشک قرار گیرد.

پای پرانتزی پاتولوژیک (غیرطبیعی)

برخلاف حالت طبیعی، در پای پرانتزی پاتولوژیک انحراف زانوها به مرور برطرف نمی‌شود و حتی ممکن است شدیدتر هم بشود. این نوع معمولا ناشی از مشکلاتی مانند بیماری بلانت، کمبود ویتامین D و کلسیم یا بدجوش خوردن شکستگی‌ها است. در این شرایط استخوان‌ها به‌درستی رشد نمی‌کنند و به سمت بیرون خم می‌شوند. پای پرانتزی پاتولوژیک می‌تواند هم در کودکان و هم در بزرگسالان مشاهده شود و در صورت بی‌توجهی، پیامدهای طولانی‌مدتی مانند آرتروز زودرس زانو به دنبال خواهد داشت.

پای پرانتزی یک‌طرفه و دوطرفه

از نظر محل درگیری، پای پرانتزی می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه باشد. در حالت یک‌طرفه تنها یکی از پاها دچار انحراف می‌شود که اغلب به دلیل آسیب‌ها یا شکستگی‌ها ایجاد می‌شود. اما در پای پرانتزی دوطرفه هر دو پا دچار تغییر شکل می‌شوند که بیشتر در اثر بیماری‌های تغذیه‌ای، مشکلات متابولیک یا اختلالات ژنتیکی استخوان دیده می‌شود.

پای پرانتزی بر اساس شدت انحراف

شدت پای پرانتزی در همه افراد یکسان نیست. گاهی فاصله بین زانوها بسیار کم است و بیشتر از نظر زیبایی اهمیت دارد، اما در برخی افراد فاصله زیاد بوده و موجب مشکلات حرکتی و درد زانو می‌شود. پزشکان معمولا بر اساس میزان فاصله زانوها هنگام ایستادن، پای پرانتزی را به خفیف، متوسط و شدید تقسیم می‌کنند. این تقسیم‌بندی در انتخاب روش درمان بسیار تعیین‌کننده است.

پای پرانتزی در کودکان و بزرگسالان

پای پرانتزی در کودکان اغلب از نوع فیزیولوژیک یا ناشی از کمبود مواد معدنی است و در بسیاری از موارد بدون مداخله خاص بهبود پیدا می‌کند. اما در بزرگسالان این تغییر شکل معمولا نتیجه درمان‌نشدن پای پرانتزی دوران کودکی، بیماری‌های استخوانی یا آرتروز زانو است. درمان در این سنین دشوارتر است و گاهی تنها راه اصلاح آن جراحی محسوب می‌شود.

علائم پای پرانتزی چیست؟

علائم پای پرانتزی می‌توانند از تغییرات ظاهری ساده تا مشکلات جدی حرکتی و درد متغیر باشند. شناخت این نشانه‌ها به والدین و افراد کمک می‌کند تا در صورت بروز علائم، به موقع به پزشک مراجعه کرده و از پیشرفت عارضه جلوگیری کنند. در جدول زیر، مهم‌ترین علائم پای پرانتزی به همراه شدت و سن شایع برای والدین و بیماران آورده شده است تا بتوانید به راحتی وضعیت را ارزیابی کنید.

جدول پیشرفته علائم پای پرانتزی

علامت	توضیح	شدت شایع	سن مشاهده
تغییر شکل ظاهری پاها	فاصله غیرطبیعی بین زانوها هنگام ایستادن، زانوها از هم فاصله دارند و مچ پاها به هم نزدیک می‌شوند.	خفیف تا شدید	کودکان و بزرگسالان
مشکل در راه رفتن	الگوی راه رفتن غیرطبیعی، پاها هنگام حرکت به بیرون متمایل می‌شوند یا گام‌ها نامتوازن است.	متوسط تا شدید	کودکان و بزرگسالان
درد و خستگی پا	درد در زانو، ران یا مچ پا و خستگی سریع هنگام پیاده‌روی یا فعالیت‌های بدنی	متوسط تا شدید	بیشتر بزرگسالان
مشکلات مفصل و عضله	فشار غیرطبیعی روی مفاصل زانو و لگن، خشکی مفصل و ضعف یا عدم تعادل عضلات پا	متوسط تا شدید	بزرگسالان
علائم همراه در کودکان	تاخیر در راه رفتن، خم شدن زانوها یا تغییر شکل ساق‌ها	خفیف تا متوسط	کودکان

پیشنهاد می‌کنیم برای کسب اطلاعات بیشتر در رابطه با زانوی ضربدری به این مقاله در Pubmed مراجعه کنید.

چه عواملی باعث ایجاد پای پرانتزی می‌شوند؟

پای پرانتزی یک عارضه اسکلتی است که به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود. در برخی کودکان این حالت طبیعی و گذرا است، اما در بسیاری از افراد می‌تواند نشانه یک مشکل جدی استخوانی یا مفصلی باشد. برای درمان درست و به‌موقع پای پرانتزی در تهران، ابتدا باید با مهم‌ترین علل پای پرانتزی آشنا شویم.

کمبود ویتامین D و کلسیم

یکی از شایع‌ترین علل پای پرانتزی در کودکان، کمبود ویتامین D و کلسیم است. این کمبود منجر به بیماری راشیتیسم یا نرمی استخوان می‌شود که طی آن استخوان‌ها استحکام خود را از دست می‌دهند و دچار خمیدگی می‌شوند. کودکانی که نور خورشید کافی دریافت نمی‌کنند یا رژیم غذایی‌شان فقیر از نظر کلسیم و ویتامین D است، بیشتر در معرض ابتلا به این مشکل قرار دارند.

بیماری بلانت

بیماری بلانت یکی دیگر از عوامل مهم پای پرانتزی است. در این بیماری، رشد قسمت داخلی استخوان ساق مختل می‌شود و پاها به سمت بیرون خم می‌شوند. این عارضه بیشتر در کودکانی دیده می‌شود که خیلی زود شروع به راه رفتن کرده‌اند یا اضافه وزن دارند. اگر بیماری بلانت در زمان مناسب تشخیص داده نشود، انحراف پاها به مرور شدیدتر خواهد شد.

شکستگی‌ها و آسیب‌های استخوانی

گاهی پای پرانتزی در نتیجه شکستگی‌هایی ایجاد می‌شود که به‌درستی درمان نشده‌اند. اگر استخوان ساق یا ران به شکل نامناسبی جوش بخورد، انحراف در ساختار پا به وجود می‌آید. این نوع پای پرانتزی معمولا یک‌طرفه است و تنها یک پا را درگیر می‌کند.

بیماری‌های متابولیک و ژنتیکی

برخی اختلالات متابولیک استخوان مانند بیماری پاژه یا مشکلات ژنتیکی نیز می‌توانند موجب پای پرانتزی شوند. در این موارد، ساختار و استحکام استخوان‌ها تحت تاثیر قرار می‌گیرد و به مرور زمان پاها تغییر شکل پیدا می‌کنند.

آرتروز زانو در بزرگسالان

در بزرگسالان، یکی از شایع‌ترین علل پای پرانتزی آرتروز زانو است. با فرسایش غضروف مفصل زانو، فشار بیشتری بر بخش داخلی آن وارد می‌شود و زانوها به سمت بیرون متمایل می‌شوند. این حالت نه‌تنها ظاهر پاها را تغییر می‌دهد بلکه باعث درد و محدودیت حرکتی نیز می‌شود.

دکتر احمدرضا میربلوک، متخصص ارتوپدی و فیزیوتراپی، با سال‌ها تجربه در درمان ناهنجاری‌های اسکلتی ـ عضلانی، از جمله پای پرانتزی، از پیشگامان استفاده از روش‌های نوین و کم‌تهاجمی در اصلاح زانو به‌شمار می‌روند. ایشان با بهره‌گیری از درمان‌های علمی و اثربخش شامل تمرینات اصلاحی تخصصی، فیزیوتراپی هدفمند و در موارد لازم جراحی‌های پیشرفته، برنامه‌ای دقیق و شخصی‌سازی‌شده برای هر بیمار ارائه می‌کنند تا مسیر اصلاح پای پرانتزی با کمترین عوارض و بیشترین کارایی طی شود.

پای پرانتزی شما در چه درجه‌ای است؟

پای پرانتزی (Genu Varum) می‌تواند شدت‌های مختلفی داشته باشد و شناخت این شدت‌ها برای تصمیم‌گیری درباره درمان بسیار مهم است. پزشکان معمولا بر اساس فاصله بین زانوها هنگام ایستادن پای پرانتزی را به سه درجه خفیف، متوسط و شدید تقسیم می‌کنند. هر درجه با علائم، مشکلات حرکتی و روش‌های درمان متفاوتی همراه است. در جدول زیر می‌توانید به‌طور خلاصه ویژگی‌ها و روش‌های درمان هر درجه را مشاهده کنید و درک بهتری از وضعیت پای پرانتزی پیدا کنید.

انواع درجات پای پرانتزی و نکات مهم برای تشخیص و درمان

درجه پای پرانتزی	فاصله بین زانوها	علائم و ویژگی‌ها	درمان معمول
خفیف	کمتر از ۳ سانتی‌متر	تغییر شکل ظاهری جزئی، بدون درد یا محدودیت حرکتی	معمولا نیاز به درمان جراحی ندارد، پیگیری رشد، ورزش‌های اصلاحی
متوسط	۳ تا ۶ سانتی‌متر	تغییر شکل واضح‌تر، ممکن است خستگی پاها یا مشکلات جزئی در راه رفتن ایجاد شود	بررسی توسط ارتوپد، فیزیوتراپی، در برخی موارد استفاده از بریس
شدید	بیش از ۶ سانتی‌متر	تغییر شکل شدید، درد زانو و کمر، مشکلات حرکتی قابل توجه	معمولا نیاز به جراحی اصلاحی، درمان‌های حمایتی قبل و بعد از جراحی

پای پرانتزی در خانم‌ها بیشتر است یا آقایان؟

پای پرانتزی در هر دو جنس دیده می‌شود، اما بر اساس مطالعات، در آقایان شیوع بیشتری دارد، به خصوص در سنین پایین‌تر و دوران کودکی، با این حال، در خانم‌ها هم در موارد خاصی، به خصوص پس از بلوغ یا بارداری که مفاصل نرم‌تر می‌شوند، این مشکل تشدید می‌شود. عوامل هورمونی، تفاوت در ساختار اسکلتی و سبک زندگی در این تفاوت آماری نقش دارند.

علاوه بر این موارد، تفاوت‌های موجود در فعالیت‌های روزمره و مراقبت های بعد از جراحی پای پرانتزی هم در تشدید یا کاهش میزان شیوع پای پرانتزی بین جنس‌های مختلف تاثیرگذار است. به عنوان مثال، الگوهای ورزشی و نوع پوشاک انتخابی در برخی از فرهنگ‌ها باعث افزایش فشار بر زانوها و مفاصل در یک جنس نسبت به جنس دیگر می‌شود. علاوه بر این، تغییرات هورمونی طبیعی که در دوران بلوغ و بارداری در خانم‌ها رخ می‌دهد، به همراه مراقبت‌های متفاوت از سلامت استخوان‌ها و مفاصل، نشان‌دهنده نیاز به توجه ویژه در مدیریت این وضعیت در خانم‌ها است.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: نشستن قورباغه ای کودکان

چگونه از ایجاد پای پرانتزی جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از پای پرانتزی به ویژه در کودکان اهمیت زیادی دارد، زیرا برخی انواع این عارضه قابل پیشگیری یا کاهش شدت هستند. رعایت چند نکته ساده اما موثر می‌تواند رشد سالم استخوان‌ها را تضمین کرده و از بروز انحراف زانوها جلوگیری کند. در ادامه، مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از پای پرانتزی به صورت مختصر و قابل اجرا آورده شده است.

• تغذیه غنی از کلسیم و ویتامین D: مصرف لبنیات، تخم‌مرغ، ماهی و سبزیجات برگ سبز برای تقویت استخوان‌ها ضروری است. در مناطق کم‌نور، مکمل ویتامین D طبق تجویز پزشک توصیه می‌شود.
• فعالیت بدنی منظم: ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، دویدن سبک و بازی‌های حرکتی باعث تقویت عضلات پا و حمایت از رشد طبیعی استخوان‌ها می‌شوند. تمرینات اصلاحی زیر نظر فیزیوتراپیست نیز در صورت مشاهده انحراف اولیه مفید است.
• حفظ وزن مناسب: جلوگیری از اضافه وزن، فشار روی مفاصل و استخوان‌های پا را کاهش می‌دهد و خطر پای پرانتزی را کم می‌کند.
• چکاپ‌های دوره‌ای رشد کودک: بررسی منظم رشد استخوان‌ها و وضعیت زانوها توسط پزشک اطفال یا متخصص ارتوپد، تشخیص زودهنگام و مداخله به موقع را ممکن می‌سازد.

روش تشخیص پای پرانتزی چگونه است؟

تشخیص پای پرانتزی با ترکیبی از معاینه بالینی و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود. پزشکان ابتدا با مشاهده وضعیت ایستادن و راه رفتن بیمار، میزان انحراف زانوها و پاها را ارزیابی می‌کنند. فاصله بین زانوها در حالت ایستاده، زاویه بین استخوان ران و ساق و تغییر الگوی راه رفتن از مهم‌ترین شاخص‌های بالینی برای تشخیص پای پرانتزی هستند. در ادامه با روش های تشخیصی زانوی پرانتزی آشنا می‌شوید.

معاینه بالینی

در معاینه بالینی، پزشک ابتدا وضعیت ایستادن فرد را بررسی می‌کند و فاصله بین زانوها یا ساق‌ها را اندازه می‌گیرد. سپس نحوه راه رفتن و حرکت زانوها و لگن ارزیابی می‌شود تا مشخص شود که آیا انحراف یک‌طرفه یا دوطرفه است و شدت آن چقدر است. همچنین پزشک ممکن است تست‌های خاصی برای بررسی قدرت عضلات و انعطاف مفاصل انجام دهد.

روش‌های تصویربرداری

برای تعیین دقیق میزان انحراف و علت آن، پزشک ممکن است از روش‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی (X-Ray) استفاده کند. این تصاویر به پزشک کمک می‌کنند تا زاویه استخوان‌ها، وضعیت مفاصل و هرگونه اختلال رشد استخوان را به دقت بررسی کند. در برخی موارد خاص، از MRI یا CT scan برای بررسی دقیق‌تر ساختار استخوان‌ها و بافت‌های اطراف استفاده می‌شود.

بررسی علت زمینه‌ای

تشخیص پای پرانتزی تنها شامل اندازه‌گیری انحراف نیست، پزشک باید علت اصلی آن را نیز شناسایی کند. برای مثال، پای پرانتزی می‌تواند ناشی از کمبود ویتامین D، بیماری بلانت، شکستگی‌های قبلی یا آرتروز زانو باشد. شناخت علت به انتخاب روش درمان مناسب کمک می‌کند و از بروز عوارض طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: پای ضربدری

روش‌های درمان پای پرانتزی

درمان پای پرانتزی در تهران بسته به سن، شدت انحراف و علت زمینه‌ای انتخاب می‌شود. به‌طور کلی سه مسیر درمانی اصلی وجود دارد:

• درمان غیرجراحی: در کودکان زیر سه سال که انحراف خفیف دارند، معمولا نیاز به درمان خاصی نیست و با رشد طبیعی بدن، پای پرانتزی اصلاح می‌شود. در این دوران بهتر است از کفش طبی، ماساژ، فیزیوتراپی و ورزش‌های اصلاحی استفاده کنید. علاوه بر این تقویت عضلات اطراف زانو و لگن نقش مهمی در بهبود وضعیت شما دارد.
• درمان دارویی و مکمل: در صورتی که کمبود ویتامین دی  یا بیماری راشیتیسم علت اصلی باشد، درمان دارویی با مکمل‌های تغذیه‌ای به‌ کار می‌رود. اصلاح رژیم غذایی کودک و مصرف داروهای تجویز‌شده توسط پزشک باعث بهبودی قابل‌توجهی می‌شود.
• درمان جراحی: اگر انحراف شدید، یا سن بیمار بالا رفته باشد و استخوان‌ها دیگر انعطاف‌پذیر نباشند، جراحی بهترین گزینه است. متداول‌ترین روش جراحی، استئوتومی استخوان ران یا ساق است که در آن استخوان بریده و در زاویه صحیح قرار می‌گیرد. این روش در بزرگسالان و نوجوانانی که درمان‌های دیگر بی‌اثر بوده‌اند، کاربرد دارد.

اگر پس از مطالعه اطلاعات این مقاله، تمایل دارید وضعیت خود را به‌صورت دقیق‌تر با دکتر میربلوک در میان بگذارید و جراحی خود را انجام دهید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر احمدرضا میربلوک در سریع‌ترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.

بهترین سن برای درمان پای پرانتزی چند سال است؟

بهترین سن برای درمان پای پرانتزی پیش از هفت سالگی است، به خصوص در کودکانی که دارای انحراف متوسط هستند. در این سنین، استخوان‌ها هنوز انعطاف‌پذیر هستند و اصلاح آن‌ها بدون نیاز به جراحی ممکن است. اگر تا سن ده سالگی انحراف باقی بماند، احتمال نیاز به مداخلات جدی‌تر مثل فیزیوتراپی پیشرفته یا جراحی افزایش می‌یابد. برای نوجوانان و بزرگسالان، هرچه درمان زودتر شروع شود، نتایج بهتر و روند بهبود سریع‌تری خواهد بود.

توجه به عوامل ژنتیکی، وضعیت فیزیکی و سبک زندگی کودک هم نقش مهمی در زمان‌بندی درمان پای پرانتزی دارند. با نظارت دقیق متخصص ارتوپدی در شریعتی، هرگونه تغییر در ساختار یا رشد پاهای کودک در اوایل تشخیص داده می‌شود و می‌توان برنامه درمانی متناسب با نیازهای فردی را تنظیم کرد. تشخیص و مداخله به موقع، علاوه بر کاهش نیاز به روش‌های جراحی در آینده، به بهبود عملکرد حرکتی و پیشگیری از عوارض جانبی کمک بسیار زیادی می‌کند.

سوالات متداول