درمان انحراف ستون فقرات کودکان: روش‌های موثر

انحراف ستون فقرات در کودکان از آن دسته موضوعاتی است که شناخت درست آن می‌تواند نقش مهمی در روند رشد سالم بدن داشته باشد. بسیاری از والدین ممکن است تغییرات ظاهری در حالت ایستادن یا راه‌ رفتن کودک را تنها به عادات روزمره نسبت دهند، اما همین نشانه‌های ساده گاهی بیانگر تغییراتی در ساختار ستون فقرات هستند که اگر زود تشخیص داده شوند، با روش‌های غیرتهاجمی و کاملا کنترل‌ شده قابل درمان‌اند. در سال‌های اخیر، روش‌های تخصصی ارزیابی و درمان این اختلال پیشرفت چشمگیری داشته و امکان اصلاح انحرافات را بدون ایجاد محدودیت برای کودک فراهم کرده است. در این مطلب تلاش شده مسیر شناخت، تشخیص و درمان انحراف ستون فقرات کودکان به شکلی روشن و کاربردی بررسی شود تا والدین بتوانند با دیدی کامل‌تر درباره سلامت ستون فقرات فرزندشان تصمیم‌گیری کنند.

انحراف ستون فقرات کودکان چیست؟

انحراف ستون فقرات کودکان به وضعیتی گفته می‌شود که در آن ستون مهره‌ها از مسیر طبیعی خود خارج می‌شود و شکل صاف و متعادل ستون فقرات در نمای روبه‌رو یا نیم‌رخ دچار تغییر می‌گردد. این تغییر اغلب به‌صورت کجی، چرخش یا خمیدگی غیرطبیعی مهره‌ها دیده می‌شود و ممکن است در سنین مختلف دوران رشد ظاهر شود.

در بسیاری از موارد، این انحراف در مراحل اولیه چندان قابل‌تشخیص نیست و معمولا هنگام افزایش قد یا در معاینات دوره‌ای نمایان‌تر می‌شود. تغییراتی مانند شیب شانه‌ها، برجستگی یک‌طرفه کتف، تفاوت سطح کمر یا تغییر هم‌راستایی لگن می‌توانند نخستین نشانه‌های قابل توجه باشند.

هرچند الگوی بروز انحراف می‌تواند متفاوت باشد، اما هدف اصلی در مواجهه با آن، تشخیص به‌موقع، ارزیابی دقیق و انتخاب بهترین مسیر درمانی در سنین رشد است؛ چرا که در این دوران امکان اصلاح‌ پذیری ستون فقرات بسیار بیشتر است و انتخاب روش مناسب می‌تواند روند رشد را در مسیر درست هدایت کند.

علت انحراف ستون فقرات در کودکان

تشخیص علت انحراف ستون فقرات در کودکان نقش مهمی در انتخاب مسیر درمان دارد. هر کودک ممکن است به دلایل متفاوتی دچار این مشکل شود؛ از شرایط مادرزادی گرفته تا عوامل مرتبط با رشد، وضعیت بدنی یا بیماری‌های عضلانی–عصبی. آشنایی با رایج‌ ترین علل، به والدین و پزشک کمک می‌کند تا روند اصلاح وضعیت ستون فقرات با دقت بیشتری دنبال شود. جدول زیر مهم‌ ترین علت‌های شناخته‌شده را به صورت دسته بندی شده نشان می‌دهد.

علت	توضیح مختصر	نوع انحراف مرتبط	نکات تکمیلی
عوامل مادرزادی (Congenital)	ناهنجاری‌های هنگام شکل‌گیری مهره‌ها در دوران جنینی	اسکولیوز مادرزادی، کیفوز مادرزادی	معمولا از سنین پایین قابل تشخیص است و نیازمند ارزیابی دقیق پزشکی می‌باشد.
اختلالات عصبی–عضلانی	ضعف یا عدم کنترل مناسب عضلات پشتی و ستون فقرات	اسکولیوز عصبی–عضلانی	در بیماری‌هایی مانند فلج مغزی، دیستروفی عضلانی یا اسپینا بیفیدا دیده می‌شود.
بدنشستن و عادات غلط قامتی	شیوه‌های نشستن، راه رفتن یا حمل کوله‌پشتی به‌طور نامناسب	اسکولیوز وضعیتی	یکی از شایع‌ترین دلایل قابل اصلاح در کودکان مدرسه‌ای است.
اختلاف طول اندام‌ها	کوتاهی یک پا نسبت به پای دیگر تعادل ستون فقرات را برهم می‌زند.	اسکولیوز جبرانی	معمولا با بررسی دقیق ارتوپدی و درمان غیردارجراحی اصلاح‌پذیر است.
ضعف عضلات مرکزی (Core)	ناتوانی عضلات شکم و پشت در حفظ راستای طبیعی ستون فقرات	کیفوز وضعیتی	معمولا در نوجوانان شایع‌تر است و با تمرینات اصلاحی بهبود می‌یابد.
چاقی کودک	فشار اضافی روی مهره‌ها و اختلال در راستای ستون فقرات	قوس کمری بیش از حد یا کیفوز	کنترل وزن در سنین رشد کمک‌کننده است.
رشد سریع در دوران بلوغ	عدم هماهنگی سرعت رشد استخوان و عضلات	اسکولیوز نوجوانی (Idiopathic)	یکی از رایج‌ترین انواع انحراف بدون علت مشخص است.
آسیب‌ها و ضربه‌ها	شکستگی یا آسیب مهره‌ها باعث تغییر راستای ستون فقرات می‌شود	انواع مختلف انحراف بسته به محل آسیب	نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.
بیماری‌های التهابی یا عفونی ستون فقرات	التهاب یا عفونت مهره موجب تغییر شکل می‌شود.	کیفوز یا اسکولیوز ثانویه	کمتر شایع اما مهم برای تشخیص به‌موقع است.

اگر پس از مطالعه اطلاعات این مقاله، تمایل دارید وضعیت خود را به‌صورت دقیق‌تر با دکتر احمدرضا میربلوک در میان بگذارید و تزریق خود را انجام دهید، کافیست فرم زیر را پر کنید. تیم مشاوره دکتر میربلوک در سریع‌ترین زمان ممکن با شما تماس خواهند گرفت.

علائم انحراف ستون فقرات در کودکان

برای تشخیص زودهنگام انحراف ستون فقرات در کودکان، توجه به نشانه‌های اولیه اهمیت زیادی دارد. بسیاری از این علائم ممکن است در نگاه اول ساده به‌نظر برسند، اما با کمی دقت می‌توان تغییرات ظاهری یا حرکتی کودک را شناسایی کرد و برای بررسی تخصصی اقدام نمود. در ادامه فهرستی از رایج‌ترین علائم این وضعیت آورده شده است تا والدین و مراقبان بتوانند با دقت بیشتری وضعیت ستون فقرات کودک را ارزیابی کنند.

• کج دیده شدن شانه‌ها (یکی بالاتر از دیگری)
• برجسته‌تر بودن یک طرف کتف هنگام ایستادن یا خم شدن
• کجی واضح ستون فقرات به شکل C یا S در پشت
• غیرقرینه بودن لگن یا بالاتر بودن یک سمت
• انحراف سر از مرکز بدن
• برآمدگی یک سمت قفسه سینه هنگام خم شدن به جلو
• اختلاف طول پاها که باعث لنگیدن خفیف می‌شود.
• قرارگیری نامتعادل وزن بدن هنگام ایستادن
• خستگی زودرس عضلات پشت پس از فعالیت‌های ساده
• سفتی یا کاهش انعطاف‌پذیری ستون فقرات

در چه سنی مشکل اسکولیوز بیشتر دیده می‌شود؟

مشکل اسکولیوز (انحراف جانبی ستون فقرات) در دوران رشد سریع کودک، به‌ویژه بین ۱۰ تا ۱۵ سالگی بیشتر دیده می‌شود. این دوره معمولا هم‌زمان با شروع بلوغ است که تغییرات جسمی و رشدی زیادی در بدن اتفاق می‌افتد. البته اسکولیوز ممکن است در سنین پایین‌تر (اسکولیوز مادرزادی یا زودرس) نیز دیده شود، اما شایع‌ترین نوع آن یعنی اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان، بیشتر در سنین قبل از بلوغ یا اوایل نوجوانی بروز پیدا می‌کند. در این سنین، تشخیص زودهنگام بسیار مهم است؛ چون در صورت عدم درمان به موقع، ممکن است انحراف ستون فقرات پیشرفت کرده و مشکلات بیشتری ایجاد کند.

برای مشاهده نظرات بیماران، به پروفایل دکتر احمدرضا میربلوک در مطب چی مراجعه نمایید.

انحراف ستون فقرات در کودکان نیاز به درمان دارد؟

انحراف ستون فقرات در کودکان نیاز به درمان دارد، اما نوع و شدت درمان بستگی به درجه انحراف، سن کودک، و میزان رشد باقی‌مانده دارد. در موارد خفیف، ممکن است تنها نیاز به معاینات دوره‌ای و پایش منظم وجود داشته باشد تا از پیشرفت انحراف جلوگیری شود. اما در موارد متوسط تا شدید، مداخله درمانی ضروری است، زیرا انحراف درمان‌نشده می‌تواند در طول زمان پیشرفت کرده و مشکلاتی مانند درد مزمن، کاهش ظرفیت تنفسی، ناهنجاری‌های ظاهری و اختلال در فعالیت‌های روزمره ایجاد کند.

درمان ممکن است شامل ورزش‌های اصلاحی، فیزیوتراپی تخصصی، استفاده از بریس‌های مخصوص و در موارد پیشرفته‌تر، جراحی اصلاحی باشد. درمان زودهنگام و مناسب می‌تواند از بروز عوارض در آینده جلوگیری کند و زندگی کودک را به‌ طور چشمگیری بهبود می‌بخشد. بنابراین، تشخیص به‌ موقع و برنامه‌ ریزی درمانی زیر نظر پزشک متخصص ارتوپدی یا ستون فقرات از اهمیت بالایی برخوردار است.

انحراف ستون فقرات با ورزش برطرف می‌شود؟

انحراف ستون فقرات در کودکان، به‌ویژه در موارد خفیف تا متوسط، می‌تواند با ورزش‌های تخصصی و برنامه‌ریزی‌شده تا حدی بهبود یابد یا از پیشرفت آن جلوگیری شود، اما در بیشتر موارد، ورزش به‌تنهایی قادر به برطرف کردن کامل انحراف نیست. تمرینات اصلاحی و فیزیوتراپی اصولی می‌توانند باعث تقویت عضلات اطراف ستون فقرات، بهبود انعطاف‌ پذیری بدن، اصلاح وضعیت قرارگیری بدن (پوسچر) و کاهش درد شوند.

این تمرینات معمولا باید تحت نظر فیزیوتراپیست یا متخصص توانبخشی آموزش‌دیده در زمینه اسکولیوز انجام شوند. در نوع خاصی از فیزیوتراپی به نام «روش شوث» (Schroth)، حرکات اصلاحی متناسب با نوع انحراف طراحی می‌شوند که در بسیاری از کودکان مؤثر واقع شده‌اند. با این حال، در مواردی که انحراف شدید باشد یا در حال پیشرفت سریع باشد، ممکن است ورزش به‌تنهایی کافی نبوده و نیاز به استفاده از بریس یا حتی جراحی باشد. بنابراین، ورزش می‌تواند بخش مهمی از روند درمان باشد، اما باید با ارزیابی کامل پزشکی و در کنار سایر روش‌های درمانی مناسب انجام گیرد.

در صورتی که قصد مراجعه به مطب دکتر میربلوک را دارید می‌توانید به آدرس زیر مراجعه کنید.

بهترین زمان برای درمان انحراف ستون فقرات کودکان

بهترین زمان برای درمان انحراف ستون فقرات در کودکان، تشخیص و شروع درمان در سنین 5 تا 10 سالگی است، زمانی که ستون فقرات هنوز در حال رشد است و درمان اثر بیشتری دارد. در این دوره، اگر انحراف ستون فقرات در مراحل اولیه شناسایی شود، می‌توان با استفاده از روش‌ هایی مانند بریس یا فیزیوتراپی از پیشرفت بیشتر آن جلوگیری کرد. البته که باید بگوییم، درمان در سنین 10 تا 15 سالگی نیز بسیار مهم است، زیرا در این دوره رشد ستون فقرات به تکمیل می‌رسد و اگر انحراف شدید باشد، نیاز به جراحی ستون فقرات است. تشخیص زودهنگام و درمان به موقع به کاهش خطرات و بهبود مشکلات کودک کمک می‌کند.

راه های درمان انحراف ستون فقرات در کودکان

درمان انحراف ستون فقرات در کودکان در مطب دکتر میربلوک بستگی به شدت انحراف، سن کودک، نوع انحراف و میزان رشد کودک دارد. درمان ‌ها شامل روش ‌های غیرجراحی یا جراحی هستند. در اینجا چند راه درمانی برای انحراف ستون فقرات در کودکان آورده شده است:

1. در موارد خفیف که اگر انحراف ستون فقرات کودک کم باشد، ارتوپد توصیه می‌کند که وضعیت کودک به طور منظم پیگیری شود تا در صورت پیشرفت وضعیت، اقدامات درمانی آغاز گردد.
2. در برخی از موارد، کودکان دردهای ناشی از انحراف ستون فقرات را تجربه می‌کنند. برای کنترل این دردها، داروهای مسکن یا ضد التهاب تحت نظر پزشک تجویز می‌شود. این داروها بیشتر برای کاهش درد و تورم در دوران درمان استفاده می‌شوند.
3. در مواردی که انحراف ستون فقرات متوسط باشد، استفاده از بریس به ویژه در اسکولیوز برای جلوگیری از بدتر شدن انحراف مفید است. این دستگاه‌ های مخصوص در دوران رشد کودک به مدت مشخصی استفاده می‌شوند. هدف از استفاده از بریس، کنترل انحراف و پیشگیری از افزایش بیشتر آن است.
4. انجام تمرینات اصلاحی برای تقویت عضلات شکم، پشت و اطراف ستون فقرات به بهبود وضعیت انحراف کمک می‌کند. فیزیوتراپی در کنار استفاده از بریس به کار گرفته می‌شود. همچنین تمرینات کششی و تقویتی برای بهبود حرکت ستون فقرات و کاهش فشار بر آن‌ها مفید است.
5. اگر انحراف شدید باشد و روش ‌های غیرجراحی تاثیری نداشته باشند، جراحی تنها گزینه باقی ‌مانده است. این درمان معمولا در سنین 10  تا 16 سالگی انجام می‌شود، زمانی که ستون فقرات کودک به اندازه کافی رشد کرده باشد.

چه زمانی جراحی برای درمان انحراف ستون فقرات کودکان نیاز است؟

جراحی برای درمان انحراف ستون فقرات در کودکان معمولا در شرایط خاص و زمانی که درمان ‌های غیر جراحی موثر نباشند یا انحراف ستون فقرات تهدیدی برای سلامت کودک ایجاد کند، ضروری خواهد بود. در ادامه، برخی از شرایطی که نیاز به جراحی را مطرح می‌کنند، آورده شده است.

• زمانی که انحراف ستون فقرات به بیش از 45 تا 50 درجه برسد و از طریق روش ‌های غیرجراحی مانند بریس یا فیزیوتراپی قابل کنترل نباشد، جراحی مورد نیاز است. در این شرایط، انحراف به قدری شدید است که باعث درد، اختلالات تنفسی یا مشکلات قلبی می‌شود، بنابراین جراحی برای اصلاح و تثبیت انحراف ضروری است.
• اگر انحراف ستون فقرات در حال افزایش سریع باشد، به ویژه در کودکانی که هنوز در حال رشد هستند، جراحی به عنوان یک گزینه درمانی مورد نیاز است. به ویژه اگر انحراف در طول مدت زمان کوتاهی به شدت افزایش یابد و روش‌های غیرجراحی نتوانند آن را کنترل کنند.
• در صورتی که انحراف ستون فقرات باعث درد شدید شود که با داروهای مسکن یا روش‌ های دیگر قابل کنترل نباشد یا اگر موجب مشکلاتی در حرکت یا عملکرد روزمره کودک شود، جراحی راه ‌حلی مناسب است.
• انحراف شدید ستون فقرات کودک بر عملکرد ریه‌ها و قلب تاثیر می‌گذارد. در این موارد، جراحی برای جلوگیری از اختلالات تنفسی و مشکلات قلبی ضروری است، زیرا انحراف‌های شدید فضا را برای عملکرد طبیعی ریه‌ ها و قلب محدود می‌کنند.
• در برخی موارد، انحراف شدید ستون فقرات تاثیرات منفی بر اعتماد به نفس و سلامت روحی کودک می‌گذارد. انحراف به طور قابل توجهی بر شکل بدن و ظاهر کودک تاثیر می‌گذارد.
• در برخی موارد، انحراف ستون فقرات باعث فشردگی اعصاب یا آسیب به نخاع می‌شود. این وضعیت منجر به ضعف عضلانی، از دست دادن احساس یا مشکلات حرکتی می‌شود. در این شرایط، جراحی برای رفع فشار از روی اعصاب و جلوگیری از آسیب ‌های بیشتر ضروری است.

 برای درمان انحراف ستون فقرات در کودکان به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

برای درمان انحراف ستون فقرات کودکان، بهترین فرد برای مشاوره و درمان، پزشک متخصص ارتوپدی است که در زمینه بیماری‌ های استخوان و مفاصل تخصص دارد. در صورتی که کودک دچار انحراف ستون فقرات باشد، ارتوپد با بررسی وضعیت کودک، نوع و شدت انحراف را ارزیابی کرده و روش‌ های درمانی مناسب را پیشنهاد می‌دهد. پزشک از تست‌های تصویربرداری مانند رادیوگرافی یا MRI  برای تشخیص دقیق استفاده می‌کند و در صورت نیاز، درمان‌های غیرجراحی مانند استفاده از بریس یا فیزیوتراپی را توصیه می‌کند.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: بیرون زدگی دیسک ستون فقرات

جراحی انحراف ستون فقرات کودکان خطرناک است؟

جراحی انحراف ستون فقرات در کودکان (جراحی اسکولیوز) به‌طور کلی عملی ایمن و مؤثر محسوب می‌شود. اگر توسط تیم پزشکی باتجربه و در مراکز تخصصی انجام شود. با این حال، مانند هر عمل جراحی بزرگ، خطرات و عوارض احتمالی نیز وجود دارد.

برخی از خطرات احتمالی جراحی اسکولیوز عبارتند از:

• خونریزی حین یا بعد از عمل
• عفونت محل جراحی
• آسیب به اعصاب یا نخاع (نادر است)
• درد موقتی یا طولانی‌مدت پس از عمل
• نیاز به عمل مجدد در برخی موارد

جراحی برای کودکانی توصیه می‌شود که انحنای ستون فقرات آنها شدید (بیش از ۴۰ تا ۵۰ درجه) باشد یا به‌ سرعت در حال پیشرفت باشد و درمان‌های غیرجراحی (مثل بریس یا فیزیوتراپی) پاسخ مناسبی نداده باشند. اگرچه جراحی خطراتی دارد، اما در اغلب موارد نتایج آن بسیار موفقیت‌ آمیز است و می‌تواند باعث بهبود شکل ظاهری، کاهش درد، و پیشگیری از پیشرفت بیشتر انحراف شود. تصمیم‌گیری برای جراحی باید با مشورت دقیق با دکتر احمدرضا میربلوک و بررسی کامل وضعیت کودک انجام شود.

آیا درمان انحراف ستون فقرات کودکان به روند رشد آسیب می‌زند؟

درمان این عارضه به روند رشد آسیب نمی‌زند. در بسیاری از موارد، روش ‌های درمانی مانند بریس یا فیزیوتراپی به طور خاص طراحی شده‌اند تا از پیشرفت انحراف جلوگیری کنند و به رشد طبیعی ستون فقرات کمک کنند. استفاده از بریس در سنین رشد، به ویژه زمانی که کودک هنوز در حال تکامل استخوان‌ ها و عضلات است، به ثبات ستون فقرات و جلوگیری از بدتر شدن وضعیت کمک می‌کند، بدون اینکه تاثیری منفی بر رشد داشته باشد.

حتی در صورت نیاز به جراحی، پزشکان با در نظر گرفتن روند رشد و بلوغ استخوان‌ ها، اقدام به اصلاح انحراف می‌کنند تا تاثیر منفی بر رشد نداشته باشد. بنابراین، درمان صحیح و به موقع توسط بهترین جراح ستون فقرات به جای آسیب به رشد، به بهبود وضعیت ستون فقرات و حفظ سلامتی کلی کودک کمک می‌کند.

در صورت نیاز به مشاوره و درمان در این زمینه شما می توانید از طریق شماره های موجود در سایت دکتر احمدرضا میربلوک اقدام به رزرو وقت نمایید.

 نتیجه‌گیری

درمان انحراف ستون فقرات کودکان، اگر به موقع و تحت نظر پزشک متخصص انجام شود، نه تنها به بهبود وضعیت ستون فقرات کمک می‌کند، بلکه از بروز مشکلات جدی در آینده نیز جلوگیری خواهد کرد. این درمان‌ ها به هیچ‌ وجه نباید مانعی برای رشد طبیعی کودک باشند، بلکه با توجه به نیازهای خاص دوران رشد، روش‌ های متناسب و ایمن به کار گرفته می‌شوند. از آنجایی که هر کودک شرایط خاص خود را دارد، تشخیص و درمان زودهنگام تاثیرات مثبت زیادی بر زندگی کودک و سلامت کلی او در آینده خواهد داشت.